“Επιστροφή” στο κέντρο της Αθήνας.

“Επιστρέφοντας στη χαμένη πόλη: Η Αθήνα – το κέντρο – η μεταμόρφωση – η επιστροφή. Μία αμφίδρομη αλληλουχία αλλαγών”

(Διαβάζεται σε 4′)

Οι πόλεις, σαν ζωντανοί οργανισμοί, βρίσκονται σε διαρκή μεταβολή. Αλλάζουν οι συνθήκες, αλλάζει ο τρόπος διαβίωσης των κατοίκων της, αλλάζουν οι συνήθειες, αλλάζουν οι χωρικές και λειτουργικές ανάγκες. Το ίδιο συμβαίνει τώρα και στην Αθήνα, όπως συνέβη πολλές φορές ακόμα στο παρελθόν. Η πόλη μπαίνει ξανά σε μία κατάσταση αλλαγής, μετά από μια παρατεταμένη στατική φάση, αν όχι πλήρους παράδοσης.

Υπάρχουν πολλές παράμετροι, από πολλά διαφορετικά πεδία, που επηρεάζουν και διαμορφώνουν αυτές τις συνθήκες ζύμωσης που προκαλούν την επανενεργοποίηση του κέντρου της πόλης. Η κορύφωση του παγκόσμιου προβλήματος της καθημερινής μετακίνησης των ανθρώπων, στρέφει ολοένα και περισσότερους στην κατοίκηση περιοχών εντός εμβέλειας δημόσιων μέσων μαζικής μεταφοράς ή φιλικών προς το περιβάλλον και οικονομικότερων προς τη χρήση μέσων, όπως το ποδήλατο, σε σχέση με την περιοχή εργασίας. Έτσι, με δεδομένο ότι ο πυρήνας των επαγγελματικών δραστηριοτήτων ταυτίζεται με το κέντρο, σταδιακά θα οδηγήσει τους ανθρώπους που εργάζονται εκεί, να αναζητήσουν κατοικία κοντά στην δουλειά τους, προσαρμοσμένη όμως στις σύγχρονες ανάγκες. Η σημαντικότερη όμως παράμετρος, είναι αναμφισβήτητα η εξάντληση των οικοδομικών ορίων της πόλης. Η έως τώρα οικοδομική ανάπτυξη της πόλης βασιζόταν στη λογική πως όταν το κέλυφος έπαυε να ταιριάζει στις ανάγκες του κατοίκου του, εκείνος το εγκατέλειπε και κατασκεύαζε ένα καινούριο, που να ικανοποιεί τις σύγχρονές του ανάγκες εκεί όπου υπήρχε διαθέσιμος χώρος, και αυτό συνέβαινε πάντα στα διαρκώς επαναπροσδιοριζόμενα όρια της πόλης. Τα όρια αυτά όμως έχουν πια εξαντληθεί. Η πόλη αναπτύχθηκε βόρεια, τόσο που έφτασε σχεδόν στην κορυφή της Πεντέλης, ανατολικά, κύκλωσε τον Υμηττό και έφτασε στη θάλασσα, όπως και στα νότια και δυτικά κατέλαβε όλο τον διαθέσιμο χώρο μέχρι την Πάρνηθα!

Επομένως, ο σύγχρονος κάτοικος της Αθήνας, θα υποχρεωθεί να διαμορφώσει νέα κελύφη που να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες χωρικές, λειτουργικές και τεχνολογικές του ανάγκες τροποποιώντας τα διαθέσιμα κελύφη της πόλης, στη λογική της ανακαίνισης και αξιοποιώντας κενό λειτουργικά αστικό χώρο, εκμεταλλευόμενος ή προκαλώντας, την αλλαγή της χρήσης κάποιων περιοχών που πλέον μπορούν να αξιοποιηθούν καλύτερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αξιοποίηση του “κενού αστικού χώρου” που αφήνει πίσω της η σταδιακή μετακίνηση των παλαιών βιομηχανικών και βιοτεχνικών περιοχών του κέντρου της Αθηνάς (Μοναστηράκι, Ψυρρή, Γκάζι, Μεταξουργείο). Όπως συνέβη σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές μητροπόλεις, έτσι και στην Αθήνα, τα παλαιά βιομηχανικά κελύφη διατηρήθηκαν και υπέστησαν κυρίως εσωτερικές ανακαινίσεις, αρχικά για οικονομικούς λόγους, που εν τέλει όμως διαμορφώθηκε μια ολόκληρη αισθητική βασισμένη στην αλλαγή χρήσης αυτών των παροπλισμένων βιομηχανικών χώρων (Loft). Σταδιακά, δημιουργήθηκαν νέοι πυρήνες κυρίως εργασίας και διασκέδασης και με την εδραίωση των νέων αυτών χρήσεων άρχισε και η εμφάνιση της κατοικίας. Αρχικά, με την ανακαίνιση των υπαρχόντων κελυφών και στη συνέχεια με την αξιοποίηση των μεγάλων ελεύθερων χώρων, που διακρίνουν τις βιομηχανικές περιοχές, προς τη δημιουργία καινούριων κτηρίων βασισμένων στη σύγχρονη αρχιτεκτονική και τις σύγχρονες ανάγκες.

Η παρατεταμένη στασιμότητα του χτισμένου όγκου του κέντρου της Αθήνας σε συνδυασμό με τη γενικότερη εγκατάλειψη της πόλης, τόσο από το κράτος όσο και από τους ίδιους τους κατοίκους της, έχει οδηγήσει στην ύπαρξη ενός συνόλου διαθέσιμων χώρων τεχνολογικά, λειτουργικά και αισθητικά παρωχημένων. Σε σχέση με τη δεκαετία του 70 και του 80, που ήταν η προηγούμενη φάση ανάπτυξης της πόλης, οι ανάγκες και ο τρόπος διαβίωσης του σύγχρονου ανθρώπου έχουν αλλάξει δραματικά! Οι υπάρχοντες χώροι κατοίκησης στο κέντρο χαρακτηρίζονται από τον έντονο κατακερματισμό και υποδιαίρεση των χώρων της κατοικίας, την τεχνολογική υστέρηση σε επίπεδο εξοπλισμού και κατασκευής και την χαρακτηριστική εσωστρέφεια που προκύπτει από το μέγεθος και τη διάταξη των ανοιγμάτων (δεδομένης και της χαρακτηριστικής εξέλιξης που υπήρξε τα τελευταία χρόνια σε αυτό το πεδίο).

Ως απάντηση στην πολυπλοκότητα της διημέρευσης και της έντονης συνθετότητας της χρήσης του εκάστοτε χώρου, η σύγχρονη αρχιτεκτονική κατοίκησης στον αστικό χώρο βασίζεται στη μεταβλητότητα των χώρων. Ελαχιστοποίηση των σταθερών χωρισμάτων στα απολύτως αναγκαία και εγκατάσταση κινητών επιπέδων, ανοιγόμενων, περιστρεφόμενων ή συρόμενων επιφανειών με δυνατότητες διαμόρφωσης πολλαπλών εναλλακτικών χωρικών συνθηκών. Ο χώρος κατοικίας αποτελεί πια ένα πεδίο, μια πλατφόρμα, όπου ο χρήστης αναπροσαρμόζει διαρκώς το περιβάλλον του, ακόμα και στη διάρκεια της ημέρας. Η περιστροφή ενός πανέλου μπορεί να απομονώσει δύο χώρους, τον χώρο ύπνου από τον χώρο καθιστικού, όταν η κατοικία υποδέχεται επισκέπτες. Ένα τζάμι τεχνολογίας LCD με το πάτημα ενός διακόπτη (ή κατευθείαν από ένα PDA, ή κινητό τηλέφωνο) μετατρέπεται σε αδιαφανές προκειμένου να μετατρέψει προσωρινά ένα χώρο σε απομονωμένη ντουζιέρα. Μεγάλες ενιαίες επιφάνειες διατρέχουν ολόκληρη την κατοικία δημιουργώντας μία συνέχεια στους χώρους που επιβεβαιώνει ακόμη περισσότερο την ένια του πεδίου-υπόβαθρου όπου με όρους σκηνογραφικούς αναπτύσσεται η κατοικία. Οι επιμέρους χώροι μίας κατοικίας δεν οριζόντια πια από τους τοίχους! Και αντίστροφα ένα δωμάτιο δεν ορίζει κατ’ ανάγκη έναν χώρο, μια λειτουργία, μια χρήση. Πλέον ο εκάστοτε χώρος ορίζεται περισσότερο ως περιοχή πάνω στο πεδίο-υπόβαθρο, όπου συμβαίνει μια χρήση. Και αυτές οι περιοχές δεν δομούνται από δισδιάστατα περιγράμματα(περιμετρικοί τοίχοι ενός δωματίου), μα αποτελούν μέρος ενός ολόκληρου τρισδιάστατου σκηνικού. Η οροφή χαμηλώνει για να “αγκαλιάσει” ένα χώρο που πρέπει να έρθει πιο κοντά στην κλίμακα του ανθρώπου και να δημιουργήσει την αίσθηση της οικειότητας. Το δάπεδο αλλάζει επίπεδο για να σημάνει νοητά την αλλαγή χώρου, τη μετάβαση. Το κέλυφος, σαν μεμβράνη, καμπυλώνει για να κατευθύνει το βλέμμα στη θέα προς τα έξω. Τα ανοίγματα πια αποτελούν εξίσου τμήμα της εξωτερικής όψης του κτηρίου με σκηνογραφικά διαμορφωμένα κάδρα προς την αστική θέα. Τεράστια ανοίγματα που κάνουν στην ουσία τα όρια του χώρου ασαφή, πολλαπλασιάζοντας τις αντιληπτές διαστάσεις του χώρου, ενοποιώντας τις έννοιες “μέσα” και “έξω” και άροντας την εσωστρέφεια που διακρίνει την αρχιτεκτονική που επικρατεί αυτή τη στιγμή στην πόλη. Τα υλικά που επιλέγονται ακολουθούν την απλότητα, τη σαφήνεια και την καθαρότητα των αρχιτεκτονικών χειρονομιών. Υλικά στη φυσική τους μορφή, αδρά, αγυάλιστα και ακατέργαστα(εμφανές beton, τσιμεντοκονίες, πέτρα, μάρμαρο, ξύλο) συναντούνται με high end επιφάνειες και όγκους από υλικά τελευταίας τεχνολογίας(corian, τιτάνιο, συνθετικά υλικά, γυάλινες επιφάνειες με νανοσωματίδια). Συστήματα κλιματισμού, πλήρως ενσωματωμένα στο κέλυφος(μη ορατά), ελεγχόμενα από αισθητήρες χώρου, διαμορφώνουν διαρκώς το μικροκλίμα της κατοικίας δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας. Εναλλακτικές δυνατότητες φωτισμού των χώρων, από το φιλτράρισμα του φυσικού ηλιακού φωτός με περσίδες, κλωστρά ή διάτρητες λαμαρίνες με διάφορα custom-made σχέδια που αποδίδουν δραματικές σκιάσεις, μέχρι σύνθετο τεχνητό έμμεσο ή άμεσο φωτισμό μεταβαλλόμενης έντασης και χρωματισμού, που αντιδρά στην παρουσία του χρήστη, υπολογίζοντας τα επίπεδα φωτεινότητας του εσωτερικού της κατοικίας και του εξωτερικού περιβάλλοντος.

Όπως δείχνουν και τα στοιχεία από το δικό μας κύκλο εργασιών, αυτή η διαδικασία “επιστροφής” στο κέντρο έχει ήδη ξεκινήσει. Ολοένα και περισσότεροι εκμεταλλεύονται την ευκαιρία της συγκυρίας της τεράστιας πτώσης των τιμών της αγοράς, και επιλέγουν να επιστρέψουν στο κέντρο της πόλης ανακαινίζοντας ένα διαμέρισμα, μια παλιά αστική μονοκατοικία ή μετατρέποντας μια παλιά βιομηχανική αποθήκη σε κατοικία. Ο ρυθμός της μετατόπισης του πεδίου εργασιών προς το κέντρο τον τελευταίο χρόνο, δείχνει πως μέσα στην επόμενη πενταετία θα γίνει μια πολύ έντονη, σχεδόν μαζική, επέμβαση στον υπάρχοντα κτισμένο όγκο, ανανεώνοντας και εκσυγχρονίζοντας το κέντρο της Αθήνας.

Γιώργος Παπάζογλου,

Αρχιτέκτων Μηχανικός, ACRM SA

Δημοσιεύστε ένα σχόλιο

Το email δε θα δημοσιοποιηθεί.


*